Kamuflaż w XXI wieku
ewolucja i wyzwania

Niektóre zwierzęta stosują technikę polegającą na upodabnianiu się do innych organizmów, najczęściej zwierząt bezbronnych do tych zdolnych do obrony. Taka odmiana mimetyzmu nazywana jest mimikrą i jest najczęściej spotykana wśród owadów, ale również węży czy ryb.

Kamuflaż, to powszechnie stosowana w środowisku naturalnym technika ochrony wykształcona przez miliony lat ewolucji. Kamuflaż był pierwotnie wykorzystywany w trakcie polowań, aby zbliżyć się do tropionej zwierzyny. Stosowano głównie skóry zwierząt, ale również elementy roślinności.

Dostrzeżenie przez człowieka niewątpliwych zalet stosowania kamuflażu nastąpiło podczas I wojny światowej. Początkowe rozwiązania w postaci wzorów kamuflujących wydawały się żołnierzom z tamtej epoki komiczne i niedorzeczne. 

Jednakże wraz z rozwojem techniki strzeleckiej, a co za tym idzie dystansu rażenia przeciwnika posiadanie munduru w barwach kamuflażowych stało się bardzo pożądane. Oprócz zwiększania bezpieczeństwa na polu walki, umundurowanie takie daje silny efekt w płaszczyźnie wizerunkowej, rozwija świadomość przynależności do pewnej grupy, wyróżniającej się od innych grup. 

Stosowania prostych barw kamuflażowych zapewniało maskowanie w spektrum widzialnym, aż do rozwoju sensorów oraz kamer pracujących w innych zakresach promieniowania elektromagnetycznego. W latach 40-tych XX wieku opracowano film fotograficzny specjalnie zaprojektowany na potrzeby detekcji kamuflażu, czuły na światło w zakresie bliskiej podczerwieni. Ekstensywny rozwój sensorów cyfrowych, który rozpoczął się w latach 60-tych XX wieku i trwa po dziś dzień, wymusza maskowanie w całym spektrum promieniowania. Należy pamiętać, że, poza rozpoznaniem obrazowym, dynamiczny postęp nastąpił również w rozpoznaniu mikrofalowym (radarowym). Wszystkie środki detekcji doskonale uzupełniają ludzkie oko w wykrywaniu anomalii w otoczeniu.

Zasady maskowania można podzielić na parę rodzajów: maskowanie taktyczne, operacyjne i strategiczne. Maskowanie taktyczne, inaczej maskowanie bezpośrednie dotyczy wszystkich operacji maskowania mających na celu ukrycie wojsk, sprzętu bojowego oraz obiektów fortyfikacyjnych poprzez właściwe użycie warunków terenowych oraz dostępnych środków maskowania. Zdecydowana większość środków maskowania realizuje swoje zadanie poprzez maskowanie kolorystyczne, czyli zmianę barwy obiektu, bądź jego części. Realizuje się je poprzez malowanie deformacyjne mające zapewnić obiektowi lub żołnierzowi ochronę w otoczeniu, do którego dane maskowanie zostało stworzone. 

Maskowanie operacyjne stanowi ogół przedsięwzięć maskowania mający na celu zabezpieczenie działań operacyjnych poprzez ukrycie ważnych obiektów tj. elementy kierowania i dowodzenia wojskami oraz przygotowań do operacji. Maskowanie strategiczne obejmuje skoordynowane działania, mające na celu wprowadzenie w błąd najwyższe organy dowodzenia przeciwnika w zakresie aktualnego stanu przygotowań obronnych państwa, zamiaru prowadzenia działań militarnych, ukrycia strategicznych obiektów czy przekierowania uwagi przeciwnika na obiekty drugorzędne, bądź pozorne.

Do środków maskowania należą maskowanie naturalne (drzewa, krzewy, ukształtowanie terenu), maskowanie techniczne (pokrycia maskujące, kamuflaż mobilny, farby maskujące i indywidualne stroje oraz środki maskowania), maskowanie dynamiczne (wykorzystanie dymu, mgły czy zmiana pozycji), maskowanie elektromagnetyczne (cisza radiowa, zagłuszanie sygnałów) oraz maskowanie pozorne (obiekty pozorne oraz symulowanie ruchu).